Pecheur
25-10-2008, 03:00 AM
Người đi câu các loại cá gần bờ biển như snook,seatrout,redfish hay striped bass với bộ cần nhẹ thường dùng máy spin hay máy baitcast.Kích cở mồi,điều kiện câu (gió,cấu trúc bờ biển,v.v…) và nhiều điều kiện khác quyết định thêm vào cho họ chọn lựa máy câu nào thích hợp nhất mà bạn thấy họ cầm ở tay.Do ý thích cá nhân hay sự thích hợp từng vùng cũng là lý do không kém quan trọng góp phần thêm.Những máy câu ngang (baitcast) thường phổ biến ở vùng vịnh Mexico (Gulf coast),trong khi máy câu dọc (spin) lại phổ thông vùng phía đông Florida hơn.
Hệ thống cơ khí truyền động của 2 máy khác nhau rõ ràng,kể cả bộ phận hãm dây.So sánh những đặc tính đó mà biết những ưu khuyết điểm từng máy để giúp người câu quyết định mua vào lúc họ cần tới.
Đa số người câu giỏi thường chọn máy ngang khi họ cần đến sự chính xác vì họ khéo léo luyện ngón tay cái nhanh và ngưng mồi cho rơi gần mục tiêu mong muốn.Capt Richie Gaines ở Queenstown,Maryland thường dự những cuộc câu thi ở vùng nước ngọt trước khi trở thành hướng dẫn viên câu vùng nước biển cho biết : “ Tôi thường dùng máy ngang hơn 90 % thời gian dự thi câu bass,vì nó dễ ném chính xác,đó là điều quan trọng”.“Bây giờ tôi dùng nó ở vịnh Chesapeake lúc cần ném chính xác ở các cấu trúc đá chồng chất hay chân cầu hoặc khi cá striper lượn nhấp nhô trên mặt nước.Tôi dễ dàng chận ổ cước quay làm ngưng mồi lại để nó rơi đúng vị trí nơi mà tôi muốn.Tôi cũng có thể làm như thế được với máy dọc bằng cách chụp dây đang tuôn ra,nhưng không hay bằng.”
Với kinh nghiệm và thực tập thao tác,dĩ nhiên người câu có thể ném con mồi rơi rất chính xác bằng máy câu ngang hay máy câu dọc,tuy vậy máy câu ngang cho kết quả chính xác nhất bởi vì thiết kế của máy có phần chi phối vào đó.
Trong lúc ném mồi bằng máy dọc,dây tuôn ra khỏi ổ cước khi vòng chận dây bật mở nó tạo ra 2 vần đề : Vòng xoắn dây to bung ra làm cho vòng dây xoắn và đập vào khoen dẫn dây đầu tiên sát máy.”John Bretza,giám đốc phát triển hàng hóa của hãng Okuma cho biết : “ Dây tuôn ra khỏi ổ không có trực tuyến nên nó giảm tầm xa và không kiểm soát dây được.”
Ngược lại với máy ngang,dây tuôn thật thẳng trực tiếp từ ổ máy xuyên qua các khoen dẫn rất nhẹ nhàng.Bretza nói: “Vì dây tuôn xuyên qua đầu cần câu ít bị ma sát nên dễ kiểm soát dây và tầm quăng xa tốt hơn với điều kiện bộ phận hãm dây được điều chỉnh đúng mực.”
Máy câu dọc thường nổi bật trong điều kiện đòi hỏi ném mồi nhẹ hay dùng vào lúc có gió,hai điều kiện này thường làm hại người xử dụng máy ngang bằng cách sẽ làm rồi ổ cước máy ngang.Những hãng sản xuất luôn luôn cải tiến máy ngang làm cho nó đa dụng hơn,như Shimano sản xuất kiểu DC (Digital Control) có nghĩa là làm giảm thiểu việc bị rối dây. “ Những ổ cước Magnumlite đã đạt tới mức ném được mồi nhẹ”. Ông Dan Thorburn chuyên viên tư vấn của Shimano cho biết : “Đây là một loại ổ cước thật nhẹ không cần khởi động với nhiều năng lực,nên người câu có thể ném mồi dễ dàng mà vẫn đạt được khoảng cách thích hợp”
Gaines,chuyên viên về hàng câu loại nhẹ dùng bắt striped bass, chuyên dùng mồi nổi (top water),mồi bucktails, đầu jigs với mồi nhựa dẻo nặng từ ¼ oz đến 1 ½ oz. Ông ta luôn mang theo bên mình máy dọc bởi vì ông ta nhận thấy máy dọc dễ ném mồi nhẹ trong tầm xa cần thiết với một cách chính xác có lý hơn.Cũng vì là người hướng dẫn viên câu cá,Gaines có thể nói trước kinh nghiệm và khả năng cho người mới câu để tránh khỏi bực mình khi rối dây. Ông ta thường đi câu cá striped ở vịnh Chesapeake nặng từ 2 lbs tới 5 lbs,nhưng vào mùa xuân và mùa thu ông ta lại câu cá striped nặng tới 30 lbs hay hơn nữa,khi đàn cá di chuyển ở biển nhiều vào vịnh.” Tôi vẫn dùng máy dọc như thế để câu cá lớn và trung bình.Tôi dùng cần St Croix loại medium action và máy dọc Okuma Epixor EF30 chứa dây mono 12 lbs.” Ông ta nói: “ Người khách hàng câu của tôi có lần câu được con cá striped bass nặng 47 lbs với đồ nghề nhỏ như thế”.” Nếu tôi dùng dây superbraid,tôi sẽ vững tin khi đổi sang máy EF20 nhỏ hơn,vì nó chứa được nhiều dây với đường kính thật nhỏ.”
Những người thích máy dọc rất hài lòng với các tiến bộ kỹ thuật để áp dụng vào thao tác ném dây tốt hơn.Theo như Thorburn, ổ cước mới “Propulsion” của Shimano được thiết kế có vành ổ đặc biệt cho phép dây tuôn ra trong hình dạng xoắn nhỏ.Khi dây xuyên qua những khoen nó không bị cản trở nhiều và với một tốc độ đều hoà,như thế làm tăng việc ném chinh xác và khoảng cách xa.”
Ở phương diện khác cách nhìn cá câu (sight fishing) trên các thuyền câu ở vùng biển cạn,ném mồi nổi về các cây đước hay dùng mồi jig kim loại thả xuống sâu các tầng nước đặt người câu vào cách chọn lựa đồ nghề khác nhau cho thích hợp cách câu,trong khi máy dọc và máy ngang đều xử dụng tốt trong mọi trường hợp,cũng có thể máy này xử dụng tốt hơn máy kia.
Capt Ron Hueston nói : “ Khi câu sight fishing ở vùng biển cạn,tôi thích dùng máy dọc,vì tôi hay quăng xa với mồi nhẹ nhỏ như mồi nhựa dẻo Jerkbait.” Ông ta thường dự câu thi cá redfish và là hướng dẫn viên câu cá ở Naples.Florida.”Tôi hay dùng máy Shimano Stradic 4000 với dây mono từ 6-8 lbs để câu.”
Chuyên viên câu cá vùng nước cạn Capt Skip Nielsen của bến thuyền Bud N’ Mary’s ở Islamorada,Florida. Ông ta quấn trong máy dọc của ông ta loại dây 15 lbs Power Pro khoảng 100 yards. Ông ta nói:” Dây có đường kính nhỏ cho phép ta ném rất xa,tôi có cảm giác ném dễ dàng con mồi jigs 1/8 oz bằng máy dọc hơn là máy ngang.”
Máy dọc cho ta nhiều ưu điểm ném xa trong vài trường hợp nào đó.Nielsen nói: “Đôi khi ta phải cho cá kéo mồi sống chạy trước khi giật cần.Máy dọc rất hữu hiệu về việc này,chỉ cần mở vòng thép chận và để dây tuôn ra.”
Nielsen cầm cần ném mồi giả vào đám cây đước gần bờ,vừa ném ông ta vừa nói : “ Tôi thích dùng máy ngang khi câu cá chung quanh bụi cây như thế này nên máy ném chính xác và ngưng mồi lại nơi tôi muốn.Làm như thế đối với máy dọc khó khăn vì phải dùng tay kia để chận đường dây đang tuôn dài tới mục tiêu.”
Hueston cũng dùng máy ngang khi quay rê mồi crankbait hay mồi plug gần chướng ngại vật nơi mà ông ta phải dùng sức kéo cá ra khỏi nơi đó, ông ta hay dùng mồi plug với máy Shimano Calcutta 250 và dây mono từ 10- 15 lbs, để thao tác ở một nơi khó chịu,cho nên máy ngang cho phép quăng chính xác với dây to và mồi nặng.
Để chứng tỏ không khó và nhanh chóng thao tác loại máy dọc,Thorburn nói nhiều người đi câu thích dùng máy dọc để câu snook dưới các đám cây đước vì họ có thể ném mồi giả lướt dưới cành cây mà không sợ bị rối dây ở ổ cước.
Rất là khó khăn khi câu rê dùng loại mồi spinner vì lúc vòng dây xoắn tuôn ra rất khó điều khiển.Bretza nói: “ Máy ngang giúp cho bạn dễ cảm giác cá cắn mồi thật nhẹ vì dây trực tiếp thẳng với ổ cước.”
Bộ phận hãm dây của máy dọc thường có nhiều áp lực tốt hơn máy ngang,vì miếng đệm bộ phận hãm cọ xát trực tiếp vào ổ cước,bộ phận hãm dây của máy ngang chạy trên trục chính của bộ phận truyền động.Cả hai được thiết kế một cách khác nhau nhưng vẫn chung mục đích và tính năng.Thorburn nói: “ Tôi không thấy cái nào tốt hơn giữa chúng trong việc hãm dây”.
Trong khi cả hai thiết kế giúp thêm sự hoàn hảo trong việc xả dây và hãm lực.Bretza cảm thấy hệ thống hãm dây của máy ngang là vượt trội hơn bởi vì dây tuôn thẳng từ ổ cước,không đổi chiều hướng hay tiếp cận bộ phận nào để tạo thành ma sát và tăng thêm sức cản cho bộ phận hãm khác với máy dọc là dây tuôn ra khỏi ổ cước bằng một góc độ và xuyên qua ròng rọc nhỏ đổi hướng và chạy ra cần.
Khi dính cá việc gì sẽ xảy ra ? mỗi kiểu máy có cách điều khiển riêng chăng? Breza cho biết máy ngang hữu hiệu hơn khi kéo cá lớn vì thiết kế gọn của máy,máy ít nặng và tăng sức bẩy (vì máy nằm phía trên cần tạo thành một sức bẩy cần phụ).Ngược lại khi máy ngang có ổ cước nhỏ thì lúc cuộn dây lại ít hơn trong mỗi vòng quay. “Bạn phải chọn loại máy có tốc độ quay nhanh thì mới tương đương với tốc độ trung bình của máy dọc”. ”Okuma sản xuất loại máy có thể điều chỉnh tay quay tùy theo cách dùng, bạn có thể dùng tay quay để tăng tốc độ cho nhanh hoặc biến đổi thành tăng sức quay mạnh .”
Để hoàn hảo sức quay mạnh,Hãng Shimano xử dụng hệ thống truyền động và bánh răng lớn loại HEG (High Efficiency Gearing),Thorburn giảng nghĩa: “ Bộ phận truyền động nhỏ không đạt được sức mạnh quay và tốc độ nhanh,mà HEG cho bạn sức mạnh quay lẫn tốc độ ít tốn sức lực,bộ phận truyền động hoà hợp với chu vi khoảng trống máy để khớp với độ chắc chắn và sức bền.”
Nielsen ưa thích máy ngang để chiến đấu với cá to mạnh như tarpon trong khoảng trống chật hẹp,vì máy câu này cho phép ông ta tăng áp lực ngay tức khắc vào cá để lôi nó ra khỏi bụi cây.“Nhưng nó không khác biệt chi nhiều với cách dùng của bạn khi lôi cá ở vùng nước trống với căn bản là nâng cần và thu dây cho cần hạ xuống.”
Ngược lại với quan điểm của Nielsen,Games nói ông ta không có đặt nặng ý kiến về máy ngang hay máy dọc trong lúc chiến đấu với cá khi mà cần và máy khớp nhau để nhắm câu một loại cá riêng biệt nào đó. “ Cho dù cơ động truyền có phối dự vào nhưng tôi vẫn dìu cá bằng cần chứ không bằng máy, một số người cho là máy ngang cho ta thêm sức mạnh quay,nhưng thông thường theo cách câu,tôi nâng cần kéo cá về phía tôi rồi quay thu dây chùng khi hạ cần thấp.Như thế là cần dìu cá và máy có nhiệm vụ thu dây lại,không phải trục cá bằng tời.Dĩ nhiên là bạn phải cần một hệ thống hãm dây thật tốt đề phòng đứt dâykhi cá chạy,tôi thấy cả hai loại máy dọc và ngangt đều có hệ thống này”.
Trường hợp chọn lựa giữa máy dọc và máy ngang không bao giờ hết bàn cãi cho có được một kết luận minh bạch,vì nếu một loại máy nào mà đã dùng được cho mọi trường hợp câu thì chúng ta đã không có những loại máy khác từ lâu rồi.
Mỗi thiết kế của máy đều có ưu và khuyết điểm,đó là tại sao chúng ta vẫn sản xuất cả hai loại,mỗi người câu chọn một loại máy theo ý họ,theo kỹ thuật của từng cá nhân dùng câu loại cá riêng biệt trong vùng nước nào đó.
Thorburn nói: “Bạn có thể cần dây to,tốc độ cao dùng vào những vùng rạng, đá chồng,hay dây nhỏ và mồi tinh xảo để dụ cá loại nhát.”
Thorburn cho biết máy dọc thường được người mới tập câu hay dùng,hiện nay càng ngày càng nhiều người câu lão luyện hoặc câu tài tử đều ưa thích vì nó áp dụng vào được rất nhiều trường hợp câu.“ Máy ngang luôn luôn có nhiều thêm bộ phận điều khiển và độ ném chính xác càng ngày càng cao,nhưng nó không làm cho máy dọc chậm đổi mới theo.”
Với tư cách một người câu kinh nghiệm,Nielsen nói ông ta hài lòng khi dùng cả hai máy dọc và máy ngang như nhau,bởi vì ông ta thực hành rất nhiều, nhiều hơn đa số khách hàng câu của ông ta từng xử dụng máy câu. Ông ta thường hướng dẫn khách câu xử dụng máy trong từng trình độ hiểu biết của họ, và hay bảo họ mang theo máy ngang của họ theo,nhưng rất nhiều người từ chối vì vậy chúng tôi thường phải dùng máy dọc,nhưng chúng tôi vẫn có máy ngang sẵn sàng nếu khách hàng muốn dùng,mà cũng thật là khó cho những người mà mỗi năm chỉ đi câu chừng vài lần,họ ném một cách bậy bạ.
Tôi thích dùng máy ngang cho nên những người trung bình không đi câu nhiều thì không đủ khả năng khéo léo dùng được máy ngang,kể cả máy có nút điều chỉnh dây ném.”
Bạn vẫn chưa quết định được chọn máy nào ?Vậy nghe lời khuyên của Hueston: “Đừng mang nhiều tiền đi mua máy câu khi bạn chưa quyết định được máy câu nào bạn thật sự cần dùng,bạn có thể chi 120$ cho bộ cần máy dọc hay 150$ cho bộ cần máy ngang,hãy dùng nó trong những trường hợp câu khác nhau,và sau đó quyết định loại máy nào mình thích dùng rồi mới bỏ thêm tiền mua bộ cần tốt hơn.”
ƯU KHUYẾT ĐIỂM MÁY BAITCAST VÀ MÁY SPIN :
Các hãng sản xuất vẫn chưa đạt tới cái bẫy hoàn hảo để chiêu dụ chúng ta, dù là máy ngang hay máy dọc,người câu vẫn vui vẻ với ưu điểm hay chấp nhận khuyết điểm của từng loại máy.John Bretza của Okuma liệt kê ưu khuyết điểm cuả 2 loại máy ra như sau:
1- Ưu điểm máy DỌC:
- Xử dụng dễ dàng cho người mới tập câu
- Dễ dàng quăng loại mồi giả với trọng lượng nặng nhẹ khác nhau trong mọi điều kiện gió thổi.
- Tăng tốc độ thu dây nhanh vì đường kính ổ cước lớn (so với ổ cước máy ngang cùng tốc độ quay và sức chứa dây)
- Đa số máy thay đổi được tay quay sang từ trái sang phải hay ngược lại.
- Thay ổ cước rất tiện và nhanh.
- Cơ câu truyền động ít rắc rối và luôn luôn liên kết sẵn.
- Máy nằm phía dưới cần nên cầm lâu không mỏi tay.
2- Khuyết điểm máy dọc:
- Hay bị xoắn dây.
- Khó điều khiển mồi khi thả thẳng xuống vì khi dây tuôn ra không kiểm soát được nhất là khó cảm giác khi cá cắn nhẹ mồi.
- Dây dễ bị quấn vào khoen bởi gió, nhất là dùng dây superbraid khi dây bung ra khỏi vòng chặn,dây sẽ chạm vòng mấy khoen lớn nhất gần máy.
- Dây khi chạy qua trục lăn ở góc độ 90 sẽ tạo thêm ma sát ở hệ thống hãm dây.
A- Ưu điểm máy ngang:
- Kiểm soát dây tuôn rất tốt
- Nhỏ,gọn,nhẹ hơn so với máy spin chứa cùng kích cỡ dây
- Máy được đặt phía trên cần tạo thành một sức bẩy phụ,dễ tăng áp lực lên thêm vào cá.
- Dây tuôn thẳng từ ổ cước làm chuyển động lập tức hệ thống hãm dây.
- Giữ được tiếp cận cảm giác với mồi ở dưới đáy mà không tốn nhiều sức (chỉ cần chạm ngón tay vào dây đã thả và ổ cước).
- Có nhiều kiểu mẫu có tay quay đôi để tăng tốc độ quay hoặc tay quay điều chỉnh dài để tạo sức mạnh thêm.
B- Khuyết điểm máy ngang:
- Rối dây ; Cho dù có nhiều cải tiến hệ thống xả dây máy ngang vẫn khó xử dụng với đa số người câu.
- Ổ cước nhỏ làm cho sự thu dây ít trong mỗi vòng quay,phải cần loại có tốc độ nhanh mới tương ứng được việc thu dây tương đương ở máy dọc.
- Tay quay bị gắn chặt một bên không thay đổi được từ bên trái sang phải hay ngược lại.
- Cơ cấu truyền động tối tân và phức tạp giữa trục chính và bánh răng,phải thả cơ cấu truyền động tự do trong khi ném.
- Một số máy có thể thay ổ cước nhưng thao tác thay ổ tốn công nhiều hơn là thay ổ cước máy dọc.
- Máy nằm phía trên cần có chiều hướng lệch xuống dưới,nên cầm mau mỏi tay.
* Chú thích:.
Bánh răng là bánh răng chứ không phải là bạc đạn,nhất là không phải là thứ bạc đạn nhựa có thông số,và bị nhà sản xuất tự thay đổi để kiếm lời (chuyện tưởng vậy mà không phải vậy.)
Trích và dịch theo nguuyệt san câu biển 10/08
Hệ thống cơ khí truyền động của 2 máy khác nhau rõ ràng,kể cả bộ phận hãm dây.So sánh những đặc tính đó mà biết những ưu khuyết điểm từng máy để giúp người câu quyết định mua vào lúc họ cần tới.
Đa số người câu giỏi thường chọn máy ngang khi họ cần đến sự chính xác vì họ khéo léo luyện ngón tay cái nhanh và ngưng mồi cho rơi gần mục tiêu mong muốn.Capt Richie Gaines ở Queenstown,Maryland thường dự những cuộc câu thi ở vùng nước ngọt trước khi trở thành hướng dẫn viên câu vùng nước biển cho biết : “ Tôi thường dùng máy ngang hơn 90 % thời gian dự thi câu bass,vì nó dễ ném chính xác,đó là điều quan trọng”.“Bây giờ tôi dùng nó ở vịnh Chesapeake lúc cần ném chính xác ở các cấu trúc đá chồng chất hay chân cầu hoặc khi cá striper lượn nhấp nhô trên mặt nước.Tôi dễ dàng chận ổ cước quay làm ngưng mồi lại để nó rơi đúng vị trí nơi mà tôi muốn.Tôi cũng có thể làm như thế được với máy dọc bằng cách chụp dây đang tuôn ra,nhưng không hay bằng.”
Với kinh nghiệm và thực tập thao tác,dĩ nhiên người câu có thể ném con mồi rơi rất chính xác bằng máy câu ngang hay máy câu dọc,tuy vậy máy câu ngang cho kết quả chính xác nhất bởi vì thiết kế của máy có phần chi phối vào đó.
Trong lúc ném mồi bằng máy dọc,dây tuôn ra khỏi ổ cước khi vòng chận dây bật mở nó tạo ra 2 vần đề : Vòng xoắn dây to bung ra làm cho vòng dây xoắn và đập vào khoen dẫn dây đầu tiên sát máy.”John Bretza,giám đốc phát triển hàng hóa của hãng Okuma cho biết : “ Dây tuôn ra khỏi ổ không có trực tuyến nên nó giảm tầm xa và không kiểm soát dây được.”
Ngược lại với máy ngang,dây tuôn thật thẳng trực tiếp từ ổ máy xuyên qua các khoen dẫn rất nhẹ nhàng.Bretza nói: “Vì dây tuôn xuyên qua đầu cần câu ít bị ma sát nên dễ kiểm soát dây và tầm quăng xa tốt hơn với điều kiện bộ phận hãm dây được điều chỉnh đúng mực.”
Máy câu dọc thường nổi bật trong điều kiện đòi hỏi ném mồi nhẹ hay dùng vào lúc có gió,hai điều kiện này thường làm hại người xử dụng máy ngang bằng cách sẽ làm rồi ổ cước máy ngang.Những hãng sản xuất luôn luôn cải tiến máy ngang làm cho nó đa dụng hơn,như Shimano sản xuất kiểu DC (Digital Control) có nghĩa là làm giảm thiểu việc bị rối dây. “ Những ổ cước Magnumlite đã đạt tới mức ném được mồi nhẹ”. Ông Dan Thorburn chuyên viên tư vấn của Shimano cho biết : “Đây là một loại ổ cước thật nhẹ không cần khởi động với nhiều năng lực,nên người câu có thể ném mồi dễ dàng mà vẫn đạt được khoảng cách thích hợp”
Gaines,chuyên viên về hàng câu loại nhẹ dùng bắt striped bass, chuyên dùng mồi nổi (top water),mồi bucktails, đầu jigs với mồi nhựa dẻo nặng từ ¼ oz đến 1 ½ oz. Ông ta luôn mang theo bên mình máy dọc bởi vì ông ta nhận thấy máy dọc dễ ném mồi nhẹ trong tầm xa cần thiết với một cách chính xác có lý hơn.Cũng vì là người hướng dẫn viên câu cá,Gaines có thể nói trước kinh nghiệm và khả năng cho người mới câu để tránh khỏi bực mình khi rối dây. Ông ta thường đi câu cá striped ở vịnh Chesapeake nặng từ 2 lbs tới 5 lbs,nhưng vào mùa xuân và mùa thu ông ta lại câu cá striped nặng tới 30 lbs hay hơn nữa,khi đàn cá di chuyển ở biển nhiều vào vịnh.” Tôi vẫn dùng máy dọc như thế để câu cá lớn và trung bình.Tôi dùng cần St Croix loại medium action và máy dọc Okuma Epixor EF30 chứa dây mono 12 lbs.” Ông ta nói: “ Người khách hàng câu của tôi có lần câu được con cá striped bass nặng 47 lbs với đồ nghề nhỏ như thế”.” Nếu tôi dùng dây superbraid,tôi sẽ vững tin khi đổi sang máy EF20 nhỏ hơn,vì nó chứa được nhiều dây với đường kính thật nhỏ.”
Những người thích máy dọc rất hài lòng với các tiến bộ kỹ thuật để áp dụng vào thao tác ném dây tốt hơn.Theo như Thorburn, ổ cước mới “Propulsion” của Shimano được thiết kế có vành ổ đặc biệt cho phép dây tuôn ra trong hình dạng xoắn nhỏ.Khi dây xuyên qua những khoen nó không bị cản trở nhiều và với một tốc độ đều hoà,như thế làm tăng việc ném chinh xác và khoảng cách xa.”
Ở phương diện khác cách nhìn cá câu (sight fishing) trên các thuyền câu ở vùng biển cạn,ném mồi nổi về các cây đước hay dùng mồi jig kim loại thả xuống sâu các tầng nước đặt người câu vào cách chọn lựa đồ nghề khác nhau cho thích hợp cách câu,trong khi máy dọc và máy ngang đều xử dụng tốt trong mọi trường hợp,cũng có thể máy này xử dụng tốt hơn máy kia.
Capt Ron Hueston nói : “ Khi câu sight fishing ở vùng biển cạn,tôi thích dùng máy dọc,vì tôi hay quăng xa với mồi nhẹ nhỏ như mồi nhựa dẻo Jerkbait.” Ông ta thường dự câu thi cá redfish và là hướng dẫn viên câu cá ở Naples.Florida.”Tôi hay dùng máy Shimano Stradic 4000 với dây mono từ 6-8 lbs để câu.”
Chuyên viên câu cá vùng nước cạn Capt Skip Nielsen của bến thuyền Bud N’ Mary’s ở Islamorada,Florida. Ông ta quấn trong máy dọc của ông ta loại dây 15 lbs Power Pro khoảng 100 yards. Ông ta nói:” Dây có đường kính nhỏ cho phép ta ném rất xa,tôi có cảm giác ném dễ dàng con mồi jigs 1/8 oz bằng máy dọc hơn là máy ngang.”
Máy dọc cho ta nhiều ưu điểm ném xa trong vài trường hợp nào đó.Nielsen nói: “Đôi khi ta phải cho cá kéo mồi sống chạy trước khi giật cần.Máy dọc rất hữu hiệu về việc này,chỉ cần mở vòng thép chận và để dây tuôn ra.”
Nielsen cầm cần ném mồi giả vào đám cây đước gần bờ,vừa ném ông ta vừa nói : “ Tôi thích dùng máy ngang khi câu cá chung quanh bụi cây như thế này nên máy ném chính xác và ngưng mồi lại nơi tôi muốn.Làm như thế đối với máy dọc khó khăn vì phải dùng tay kia để chận đường dây đang tuôn dài tới mục tiêu.”
Hueston cũng dùng máy ngang khi quay rê mồi crankbait hay mồi plug gần chướng ngại vật nơi mà ông ta phải dùng sức kéo cá ra khỏi nơi đó, ông ta hay dùng mồi plug với máy Shimano Calcutta 250 và dây mono từ 10- 15 lbs, để thao tác ở một nơi khó chịu,cho nên máy ngang cho phép quăng chính xác với dây to và mồi nặng.
Để chứng tỏ không khó và nhanh chóng thao tác loại máy dọc,Thorburn nói nhiều người đi câu thích dùng máy dọc để câu snook dưới các đám cây đước vì họ có thể ném mồi giả lướt dưới cành cây mà không sợ bị rối dây ở ổ cước.
Rất là khó khăn khi câu rê dùng loại mồi spinner vì lúc vòng dây xoắn tuôn ra rất khó điều khiển.Bretza nói: “ Máy ngang giúp cho bạn dễ cảm giác cá cắn mồi thật nhẹ vì dây trực tiếp thẳng với ổ cước.”
Bộ phận hãm dây của máy dọc thường có nhiều áp lực tốt hơn máy ngang,vì miếng đệm bộ phận hãm cọ xát trực tiếp vào ổ cước,bộ phận hãm dây của máy ngang chạy trên trục chính của bộ phận truyền động.Cả hai được thiết kế một cách khác nhau nhưng vẫn chung mục đích và tính năng.Thorburn nói: “ Tôi không thấy cái nào tốt hơn giữa chúng trong việc hãm dây”.
Trong khi cả hai thiết kế giúp thêm sự hoàn hảo trong việc xả dây và hãm lực.Bretza cảm thấy hệ thống hãm dây của máy ngang là vượt trội hơn bởi vì dây tuôn thẳng từ ổ cước,không đổi chiều hướng hay tiếp cận bộ phận nào để tạo thành ma sát và tăng thêm sức cản cho bộ phận hãm khác với máy dọc là dây tuôn ra khỏi ổ cước bằng một góc độ và xuyên qua ròng rọc nhỏ đổi hướng và chạy ra cần.
Khi dính cá việc gì sẽ xảy ra ? mỗi kiểu máy có cách điều khiển riêng chăng? Breza cho biết máy ngang hữu hiệu hơn khi kéo cá lớn vì thiết kế gọn của máy,máy ít nặng và tăng sức bẩy (vì máy nằm phía trên cần tạo thành một sức bẩy cần phụ).Ngược lại khi máy ngang có ổ cước nhỏ thì lúc cuộn dây lại ít hơn trong mỗi vòng quay. “Bạn phải chọn loại máy có tốc độ quay nhanh thì mới tương đương với tốc độ trung bình của máy dọc”. ”Okuma sản xuất loại máy có thể điều chỉnh tay quay tùy theo cách dùng, bạn có thể dùng tay quay để tăng tốc độ cho nhanh hoặc biến đổi thành tăng sức quay mạnh .”
Để hoàn hảo sức quay mạnh,Hãng Shimano xử dụng hệ thống truyền động và bánh răng lớn loại HEG (High Efficiency Gearing),Thorburn giảng nghĩa: “ Bộ phận truyền động nhỏ không đạt được sức mạnh quay và tốc độ nhanh,mà HEG cho bạn sức mạnh quay lẫn tốc độ ít tốn sức lực,bộ phận truyền động hoà hợp với chu vi khoảng trống máy để khớp với độ chắc chắn và sức bền.”
Nielsen ưa thích máy ngang để chiến đấu với cá to mạnh như tarpon trong khoảng trống chật hẹp,vì máy câu này cho phép ông ta tăng áp lực ngay tức khắc vào cá để lôi nó ra khỏi bụi cây.“Nhưng nó không khác biệt chi nhiều với cách dùng của bạn khi lôi cá ở vùng nước trống với căn bản là nâng cần và thu dây cho cần hạ xuống.”
Ngược lại với quan điểm của Nielsen,Games nói ông ta không có đặt nặng ý kiến về máy ngang hay máy dọc trong lúc chiến đấu với cá khi mà cần và máy khớp nhau để nhắm câu một loại cá riêng biệt nào đó. “ Cho dù cơ động truyền có phối dự vào nhưng tôi vẫn dìu cá bằng cần chứ không bằng máy, một số người cho là máy ngang cho ta thêm sức mạnh quay,nhưng thông thường theo cách câu,tôi nâng cần kéo cá về phía tôi rồi quay thu dây chùng khi hạ cần thấp.Như thế là cần dìu cá và máy có nhiệm vụ thu dây lại,không phải trục cá bằng tời.Dĩ nhiên là bạn phải cần một hệ thống hãm dây thật tốt đề phòng đứt dâykhi cá chạy,tôi thấy cả hai loại máy dọc và ngangt đều có hệ thống này”.
Trường hợp chọn lựa giữa máy dọc và máy ngang không bao giờ hết bàn cãi cho có được một kết luận minh bạch,vì nếu một loại máy nào mà đã dùng được cho mọi trường hợp câu thì chúng ta đã không có những loại máy khác từ lâu rồi.
Mỗi thiết kế của máy đều có ưu và khuyết điểm,đó là tại sao chúng ta vẫn sản xuất cả hai loại,mỗi người câu chọn một loại máy theo ý họ,theo kỹ thuật của từng cá nhân dùng câu loại cá riêng biệt trong vùng nước nào đó.
Thorburn nói: “Bạn có thể cần dây to,tốc độ cao dùng vào những vùng rạng, đá chồng,hay dây nhỏ và mồi tinh xảo để dụ cá loại nhát.”
Thorburn cho biết máy dọc thường được người mới tập câu hay dùng,hiện nay càng ngày càng nhiều người câu lão luyện hoặc câu tài tử đều ưa thích vì nó áp dụng vào được rất nhiều trường hợp câu.“ Máy ngang luôn luôn có nhiều thêm bộ phận điều khiển và độ ném chính xác càng ngày càng cao,nhưng nó không làm cho máy dọc chậm đổi mới theo.”
Với tư cách một người câu kinh nghiệm,Nielsen nói ông ta hài lòng khi dùng cả hai máy dọc và máy ngang như nhau,bởi vì ông ta thực hành rất nhiều, nhiều hơn đa số khách hàng câu của ông ta từng xử dụng máy câu. Ông ta thường hướng dẫn khách câu xử dụng máy trong từng trình độ hiểu biết của họ, và hay bảo họ mang theo máy ngang của họ theo,nhưng rất nhiều người từ chối vì vậy chúng tôi thường phải dùng máy dọc,nhưng chúng tôi vẫn có máy ngang sẵn sàng nếu khách hàng muốn dùng,mà cũng thật là khó cho những người mà mỗi năm chỉ đi câu chừng vài lần,họ ném một cách bậy bạ.
Tôi thích dùng máy ngang cho nên những người trung bình không đi câu nhiều thì không đủ khả năng khéo léo dùng được máy ngang,kể cả máy có nút điều chỉnh dây ném.”
Bạn vẫn chưa quết định được chọn máy nào ?Vậy nghe lời khuyên của Hueston: “Đừng mang nhiều tiền đi mua máy câu khi bạn chưa quyết định được máy câu nào bạn thật sự cần dùng,bạn có thể chi 120$ cho bộ cần máy dọc hay 150$ cho bộ cần máy ngang,hãy dùng nó trong những trường hợp câu khác nhau,và sau đó quyết định loại máy nào mình thích dùng rồi mới bỏ thêm tiền mua bộ cần tốt hơn.”
ƯU KHUYẾT ĐIỂM MÁY BAITCAST VÀ MÁY SPIN :
Các hãng sản xuất vẫn chưa đạt tới cái bẫy hoàn hảo để chiêu dụ chúng ta, dù là máy ngang hay máy dọc,người câu vẫn vui vẻ với ưu điểm hay chấp nhận khuyết điểm của từng loại máy.John Bretza của Okuma liệt kê ưu khuyết điểm cuả 2 loại máy ra như sau:
1- Ưu điểm máy DỌC:
- Xử dụng dễ dàng cho người mới tập câu
- Dễ dàng quăng loại mồi giả với trọng lượng nặng nhẹ khác nhau trong mọi điều kiện gió thổi.
- Tăng tốc độ thu dây nhanh vì đường kính ổ cước lớn (so với ổ cước máy ngang cùng tốc độ quay và sức chứa dây)
- Đa số máy thay đổi được tay quay sang từ trái sang phải hay ngược lại.
- Thay ổ cước rất tiện và nhanh.
- Cơ câu truyền động ít rắc rối và luôn luôn liên kết sẵn.
- Máy nằm phía dưới cần nên cầm lâu không mỏi tay.
2- Khuyết điểm máy dọc:
- Hay bị xoắn dây.
- Khó điều khiển mồi khi thả thẳng xuống vì khi dây tuôn ra không kiểm soát được nhất là khó cảm giác khi cá cắn nhẹ mồi.
- Dây dễ bị quấn vào khoen bởi gió, nhất là dùng dây superbraid khi dây bung ra khỏi vòng chặn,dây sẽ chạm vòng mấy khoen lớn nhất gần máy.
- Dây khi chạy qua trục lăn ở góc độ 90 sẽ tạo thêm ma sát ở hệ thống hãm dây.
A- Ưu điểm máy ngang:
- Kiểm soát dây tuôn rất tốt
- Nhỏ,gọn,nhẹ hơn so với máy spin chứa cùng kích cỡ dây
- Máy được đặt phía trên cần tạo thành một sức bẩy phụ,dễ tăng áp lực lên thêm vào cá.
- Dây tuôn thẳng từ ổ cước làm chuyển động lập tức hệ thống hãm dây.
- Giữ được tiếp cận cảm giác với mồi ở dưới đáy mà không tốn nhiều sức (chỉ cần chạm ngón tay vào dây đã thả và ổ cước).
- Có nhiều kiểu mẫu có tay quay đôi để tăng tốc độ quay hoặc tay quay điều chỉnh dài để tạo sức mạnh thêm.
B- Khuyết điểm máy ngang:
- Rối dây ; Cho dù có nhiều cải tiến hệ thống xả dây máy ngang vẫn khó xử dụng với đa số người câu.
- Ổ cước nhỏ làm cho sự thu dây ít trong mỗi vòng quay,phải cần loại có tốc độ nhanh mới tương ứng được việc thu dây tương đương ở máy dọc.
- Tay quay bị gắn chặt một bên không thay đổi được từ bên trái sang phải hay ngược lại.
- Cơ cấu truyền động tối tân và phức tạp giữa trục chính và bánh răng,phải thả cơ cấu truyền động tự do trong khi ném.
- Một số máy có thể thay ổ cước nhưng thao tác thay ổ tốn công nhiều hơn là thay ổ cước máy dọc.
- Máy nằm phía trên cần có chiều hướng lệch xuống dưới,nên cầm mau mỏi tay.
* Chú thích:.
Bánh răng là bánh răng chứ không phải là bạc đạn,nhất là không phải là thứ bạc đạn nhựa có thông số,và bị nhà sản xuất tự thay đổi để kiếm lời (chuyện tưởng vậy mà không phải vậy.)
Trích và dịch theo nguuyệt san câu biển 10/08